Κριτική σκέψη στην παιδική ηλικία

Η κριτική σκέψη είναι η ικανότητα να αξιολογούμε και να αναλύουμε κάτι πριν το αποδεχτούμε ως αληθινό ή αξιόπιστο. Αυτή η δεξιότητα μας επιτρέπει όχι μόνο να γνωρίζουμε κάτι, αλλά και να κατανοούμε τους λόγους που κρύβονται πίσω από αυτό. 

Επίσης, είναι μια σύνθετη νοητική διαδικασία που ακολουθεί το ανθρώπινο μυαλό για τη λήψη αποφάσεων και την επίλυση προβλημάτων. Ωστόσο, τα συναισθήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στην κριτική σκέψη και συχνά επηρεάζουν τις αποφάσεις μας.

Η σημασία της κριτικής σκέψης στα παιδιά

Τα παιδιά αρχίζουν να μαθαίνουν από τη στιγμή που γεννιούνται. Το μυαλό τους είναι ιδιαίτερο και γεμάτο περιέργεια. Συχνά όμως, τα περίεργα μυαλά των παιδιών μετατρέπονται σε παθητικά μυαλά που σταματούν να θέτουν ερωτήματα. Γι’ αυτό, μια από τις πιο σημαντικές πτυχές της ανάπτυξης ενός παιδιού είναι να σκέφτεται σωστά και να λαμβάνει κατάλληλες αποφάσεις. 

Ωστόσο, δεν το διδάσκουμε πάντα αυτό. Στο σχολείο και στο σπίτι, περιμένουμε από τα παιδιά να ακολουθούν οδηγίες και να απομνημονεύουν πληροφορίες ώστε να μπορούν να κάνουν σωστά αυτό που τους λένε. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό ωφελεί τα παιδιά, σε άλλες περιπτώσεις τους στερεί τη δημιουργική και ανεξάρτητη σκέψη.

Η κριτική σκέψη είναι μια δεξιότητα που είναι ιδιαίτερα χρήσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Όταν αναπτύσσεται αυτή η δεξιότητα, τα παιδιά μπορούν να σκέφτονται πιο καθαρά, να θέτουν ερωτήσεις και να αμφισβητούν τον κόσμο γύρω τους. Οι δεξιότητες κριτικής σκέψης θα τους επιτρέψουν να διαχειρίζονται εποικοδομητικά τα συναισθήματά τους, εντοπίζοντας τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές που είναι κατάλληλες για κάθε κατάσταση.  

Ο ρόλος των γονιών στην ανάπτυξη δημιουργικής και κριτικής σκέψης

Η καθημερινή ζωή των παιδιών σήμερα πνίγεται στη ρουτίνα, την επανάληψη, τους κανόνες, τον καταιγισμό οδηγιών και παρατηρήσεων από γονείς και δασκάλους και τις τυποποιημένες διαδικασίες επίλυσης προβλημάτων.

Η κατάσταση αυτή είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς οδηγεί στην αδυναμία επίλυσης διαφορετικών προβλημάτων, στην έλλειψη δημιουργικότητας και στην εξάπλωση της παθητικότητας. 

Η αφύπνιση της δημιουργικής και κριτικής σκέψης απαιτεί μια προσέγγιση που αντανακλά τη σκέψη των παιδιών, διεγείρει το ενδιαφέρον τους, τα προκαλεί και τους επιτρέπει να εξερευνήσουν και να ανακαλύψουν πολλαπλές λύσεις. 

1. Τονίστε διαρκώς την αξία της ανάπτυξης των δύο βασικών δεξιοτήτων σκέψης στο σπίτι, της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας. Συζητήστε τα κύρια χαρακτηριστικά τους και πόσο χρήσιμες είναι.

2. Εξηγήστε στα παιδιά όλες τις παρακάτω έννοιες: προβλήματα, αποφάσεις, κρίση, επιχειρήματα, λύσεις, αντιμετώπιση, δημιουργία, ιδέες, ανάλυση, σύγκριση, δημιουργία, απόρριψη και παρατήρηση. 

3. Οι καθημερινές δραστηριότητες που σχετίζονται με την κριτική σκέψη και τη δημιουργικότητα βοηθούν τα παιδιά. Τέτοιες δραστηριότητες είναι σίγουρα ο αθλητισμός, η τέχνη, η εκμάθηση γλωσσών κ.λπ.

4. Ενθαρρύνετε τα παιδιά να παίρνουν μόνοι τους αποφάσεις. Για παράδειγμα, τι θα φορέσουν, ποιο τηλεοπτικό πρόγραμμα θα παρακολουθήσουν κ.λπ. Ωστόσο, κάθε απόφαση θα πρέπει να συνοδεύεται από την κατάλληλη εξήγηση. 

Αφού εφαρμοστεί η απόφαση του παιδιού, συζητήστε ποιες συνέπειες είχε και δώστε στα παιδιά την ευκαιρία να αξιολογήσουν τις αποφάσεις τους και να βγάλουν συμπεράσματα σχετικά με το αν θα έπαιρναν ξανά την ίδια απόφαση.

5. Τονίζουμε τη σημασία της συναισθηματικής αυτοδιαχείρισης των παιδιών και της συναισθηματικής τους νοημοσύνης γενικότερα. 

6. Μην επικρίνετε ή τιμωρείτε τα λάθη. Τα λάθη είναι τα πιο ισχυρά εργαλεία διδασκαλίας για την παραγωγή της αλήθειας. Φυσικά, τα αναγνωρίζουμε και τους επιτρέπουμε να ανακαλύψουν και να εξηγήσουν γιατί είναι λάθη. 

7. Μη φοβάστε την αποτυχία. Πρώτον, γιατί αυτό σημαίνει ότι το παιδί αρχίζει να προσπαθεί, δεύτερον, γιατί τότε το παιδί παίρνει το μεγαλύτερο κίνητρο για να εργαστεί με πάθος για την επιτυχία και τρίτον, γιατί αναλαμβάνουν δράση χωρίς να περιμένουν την προστατευτική παρέμβαση ενός γονέα.

Επομένως, είναι καθήκον όλων μας να δημιουργήσουμε συνθήκες που να αφυπνίζουν, να ενθαρρύνουν, να καλλιεργούν και να υποστηρίζουν τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη των παιδιών. Τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο πρέπει να αποφεύγονται οι επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και η τυποποίηση κάθε συμπεριφοράς.